Model Sekolah Berkesan

Anda telah diberikan beberapa model  penambahbaikan sekolah (adanya hubungan 

antara memajukan bilik darjah dengan school-wide improvement).  Seterusnya anda 

diminta  untuk memberikan pendapat anda bagaimana penambahbaikan sekolah boleh 

dilaksanakan di sekolah anda dengan model-model ini. 

___________________________________________________________

Terdapat banyak model bagi pembentukan sekolah berkesan yang boleh diaplikasikan ke dalam sekolah bagi menghasilkan sekolah berkesan. Pengkaji-pengkaji juga telah mendapati keberkesanan sesebuah sekolah di sebabkan oleh beberapa faktor di mana di antaranya peranan pemimpin, iklim dan budaya sekolah, hubungan dengan komuniti luar, peranan dan tingkah laku guru, pengurusan bilik darjah dan sebagainya. 

Saya berpendapat bagi penambahbaikan sekolah dilaksanakan di maktab saya, gabungan beberapa model boleh dilakukan. Misalnya model Hallinger  bagi meningkatkan kepimpinan instruksional sesebuah sekolah berkesan. Mortimore pula telah membuat tinjauan dan dapatan dari penyelidikannya telah menggariskan 11 ciri sekolah berkesan di mana di antaranya kepimpinan profesional, perkongsian wawasan dan tujuan, persekitaran pembelajaran, tumpuan kepada proses pengajaran dan pembelajaran, pengajaran yang bertujuan, jangkaan kejayaan yang tinggi, pengukuhan yang positif, memantau kemajuan, hubungan rumah-sekolah dan organisasi pembelajaran. Kesemua ciri-ciri telah pun dilaksanakan di MRSM saya di mana dari segi kepimpinan profesional, kami mempunyai konsep musyawarah di dalam membuat sesuatu keputusan, kepimpinan pihak pentadbiran yang profesional dan mengamalkan kepimpinan instruksional, di mana merancang strategi kurikulum, memantau kemajuan pelajar, sedar dan tahu apa yang berlaku di dalam bilik darjah melalui laporan dan intervensi guru, dan juga sentiasa membaiki amalan dan kualiti pengajaran dan pembelajaran. Ini juga selaras dengan model Hallinger berkaitan kepimpinan instruksional. 

Di dalam aspek bilik darjah, berdasarkan Model Keberkesanan Sekolah Pelbagai Aras, Creemers (1991), menyatakan asas kepada model tersebut ialah proses pengajaran dan pembelajaran di bilik darjah. Sebab pertama kepada asas tersebut ialah pembolehubah-pembolehubah di bilik darjah bertanggungjawab menjelaskan kepada semua perbezaan terhadap pencapaian murid berbanding dengan pembolehubah pada peringkat sekolah. Sebab kedua ialah punca hubungan di antara pembolehubah-pembolehubah pada peringkat bilik darjah dan pada peringkat murid boleh ditunjukkan secara khusus daripada teori pembelajaran Model Bloom (1979) dan Model Caroll (1963, 1989) 

Daripada 11 ciri sekolah berkesan yang dinyatakan oleh Mortimore, terdapat 7 ciri yang berkaitan dengan penambahbaikan sekolah di dalam segi hubungan memajukan bilik darjah. Ciri berkenaan di antaranya ialah persekitaran pembelajaran, tumpuan kepada proses pengajaran dan pembelajaran, pengajaran yang bertujuan, pengukuhan positif, jangkaan kejayaan yang tinggi, memantau kemajuan serta hak dan tanggungjawab pelajar. Ini menunjukkan betapa pentingnya pengurusan bilik darjah. Manakala 10 dari 11 ciri sekolah berkesan yang dikemukakan oleh Mortimore merupakan ciri dala sekolah yang lebih bertumpukan proses daripada konteks. Hanya ciri hubungan sekolah-ruman merupakan ciri luaran sekolah. Oleh itu, penyelidikan berkesan sekolah menunjukkan lebih banyak varian keberkesanan disebabkan oleh faktor dalaman sekolah. Justeru itu, bagi tujuan penambahbaikann sekolah, kita seharusnya menumpukan tindakan yang lebih kepada faktor-faktor dalaman berbanding dengan faktor konteks. 

Ini bertepatan dengan Kerangka Komprehensif  Penambahanbaikan Sekolah oleh Creemers dan  Reezigt (2005) di mana menggabungkan keberkesanan sekolah dan penambahahbaikan sekolah di dalam Program Keberkesanan Sekolah (ESI).

Faktor Konteks

Terdapat tiga faktor yang berkaitan dengan konteks, iaitu 

1. Tekanan untuk berubah adalah lebih tinggi yang dihadapi oleh sekolah semasa mula ingin membuat penambahbaikan.  Ini termasuklah tekanan dari mekanisme pasaran di mana MRSM perlu bersaing dengan sekolah kementerian dan sekolah antarabangsa yang ada bagi menyediakan pendidikan yang terbaik. Maktab perlu mendefinisikan apa penambahbaikan yang diperlukan, usaha yang diperlukan bagi menjayakan penambahbaikan berkenaan dan menilai sama ada ianya berjaya atau tidak. 

2. Keperluan sumber merupakan faktor konteks yang penting di mana penambahbaikan sekolah. Bagi memastikan penambahbaikan efektif, sumber seperti kewangan, material, kelengkapan adalah diperlukan selain sokongan dari pihak luar seperti pihak ibu bapa.

3. Output ataupun hasil penambahbaikan sesebuah sekolah perlulah selari dengan matlamat pendidikan yang ingin dicapai di dalam Falsafah Pendidikan Kebangsaan.

Faktor Sekolah

Faktor sekolah juga memainkan peranan penting di dalam penambahbaikan dan keberkesanan sekolah di mana ianya melibatkan proses-proses yang dilakukan oleh sekolah untuk mencapai keberkesanan penambahbaikan sekolah. Tiga konsep yang terlibat ialah budaya penambahbaikan, proses penambahbaikan dan penambahbaikan dari segi output. 

Saya berpendapat model ini boleh dilaksanakan di maktab dan sesetengahnya sudah pun dilaksanakan tanpa menyedari ianya berdasarkan model oleh Creemes dan Reezigt ini. 

Prinsip Penambahbaikan Sekolah dari segi menambah baik pengurusan bilik darjah

Model penambah baikan sekolah di antaranya menekankan kepada perkembangan pelajar. Dalam hal ini wujudnya hubungan di antara memajukan bilik darjah dengan penambahbaikan sekolah secara menyeluruh. Saya berpendapat perkara ini adalah benar. Penambahbaikan di sekolah boleh dilakukan jika pengetua dan guru-guru sedar dan menambah baik pengurusan di bilik darjah. Guru bertanggungjawab sebagai pemimpin di dalam bilik darjah bagi mememastikan persekitaran pengajaran dan pembelajaran berada di dalam keadaan kondusif.

Berikut merupakan prinsip-prinsip penambahbaikan kemajuan sekolah yang boleh dilihat di dalam konteks memajukan bilik darjah agar menjadi lebih efektif.

Prinsip 1: 

• Mempercayai bahawa semua pelajar boleh belajar, diajar dan mencapai kemajuan 

• Tidak ada seorang pelajar pun yang tidak boleh diajar atau tidak boleh belajar. 

• Usaha membangunkan sekolah perlu mengambil kira langkah memajukan setiap orang pelajar. 

• Setiap orang pelajar berbeza fizikal, mental, emosi, kemahiran dan latar belakang budaya. 

• Persepsi bahawa pelajar malas, bodoh dan seumpamanya bertentangan dengan nilai pendidikan sejagat. 

• Peluang yang sama harus diberikan kepada golongan pelajar yang kurang bernasib baik. 

• Kehadiran pelajar ke sekolah menandakan mereka ingin belajar. 

• Salah satu matlamat kemajuan dalam sekolah adalah untuk meningkatkan kehadiran pelajar (dengan menyelesaikan masalah yang disebabkan oleh faktor sekolah). 

• Wujudkan persekitaran dan suasana sekolah yang dapat menarik pelajar untuk belajar. 

• Faktor kehadiran pelajar berkait rapat dengan tahap pencapaian akademik. 

• Amalan yang tidak produktif : Pujian/penghargaan hanya diberi kepada pelajar yang pandai dan kurang memberi bimbingan kepada pelajar yang lemah. 

Prinsip 2: 

• Mempercayai bahawa sekolah adalah kunci utama kejayaan pelajar 

• Faktor dalaman sekolah wajar diberi perhatian terlebih dahulu berbanding faktor luaran. 

• Faktor sekolah amat kuat mempengaruhi taraf kemajuan sesebuah sekolah. 

• Keadaan sekolah dapat menyuburkan pembangunan intelek dan sosial serta memberi kesejahteraan mental dan fizikal pelajar. 

• Peluang harus diberikan kepada setiap pelajar untuk memajukan dan memperkembangkan intelek serta bakat mereka. 

• Iklim dan budaya sekolah yang tidak menggalakkan perkembangan individu para pelajar akan menghasilkan pelajar yang gagal dalam peperiksaan, melakukan vandalisme serta menimbulkan pelbagai masalah ekonomi dan sosial dalam masyarakat. 

Prinsip 3: 

•Pembangunan kemajuan dalam sekolah merupakan usaha mewujudkan satu budaya sekolah yang lebih positif .

• Budaya sekolah merupakan antara elemen penting yang menentukan kemajuan dan produktiviti sesebuah sekolah serta mempengaruhi pencapaian sekolah. 

• Faktor-faktor yang merangkumi budaya sekolah adalah seperti interaksi antara pelajar dan guru, tradisi yang diamalkan, proses pengajaran di bilik darjah (pengurusan bilik darjah) dan cara-cara pengetua  mengurus sekolah. 

• Faktor-faktor ini terbukti amat kuat mempengaruhi kemajuan sesebuah sekolah. 

• Beberapa keadaan yang mungkin wujud di sekolah: 

1. Sekolah diurus tanpa mempunyai matlamat yang hendak dicapai

2. Sekolah diurus oleh pemimpin autokratik (beri arahan semata-mata tanpa bimbingan dan tidak terima pendapat orang lain) 
3. Sekolah diurus secara laissez-faire (serah bulat-bulat hal-hal pelajaran kepada guru) 

terlalu keras mengenakan tindakan disiplin (mengambil masa p&p untuk selesaikan masalah remeh-temeh) 

4. Sesi mesyuarat terlalu panjang (mengambil masa guru di bilik darjah) 

5. Bilik darjah tidak diurus dengan sewajarnya.
6. Guru lewat masuk ke bilik darjah
7. Persediaan p&p tidak dibuat

8. Kaedah p&p hanya beri kefahaman kepada pelajar cerdas atau yang disukai (pelajar kurang cerdas dan tidak disukai terbiar tanpa diberi pemulihan) 

9. Guru abai pelajar slow learner serta salahkan perkara berkaitan latar belakang pelajar 

10. Guru kurang beri perhatian kepada kebolehan mental dan kemahiran belajar  (pelajar lemah akan terus ketinggalan) 

11. Guru memberi lebih peluang hanya kepada murid berbakat sahaja dalam aktiviti kokurikulum (pelajar yang tidak berbakat tersisih, pasif, kecewa dan putus harapan sehingga mewujudkan percanggahan nilai) 

• Budaya sekolah wujud daripada sistem sekolah melalui amalan pengurusan, pengajaran dan interaksi antara satu sama lain (bukan dicorakkan oleh budaya pelajar yang berlainan latar belakang dan kebolehan). 

• Pembangunan kemajuan dalam sekolah sebenarnya lebih bercorak pembaikan atau pembetulan amalan yang tidak merangsang proses pembelajaran secara produktif. 

Prinsip 4: 

• Kelolaan dan pengurusan bilik darjah yang berkesan ialah aspek penting untuk 

meningkatkan lagi pencapaian akademik sekolah. 

• Bilik darjah merupakan unit terpenting di sekolah, tempat berlakunya: 

 proses p&p

 interaksi guru – pelajar 

 masalah disiplin melibatkan pelajar. 

• Pengurusan bilik darjah mempunyai kaitan yang kekal dengan pencapaian akademik pelajar 

• Pembelajaran berkesan bergantung kepada guru yang mengajar:

 cara guru mengelola dan mengurus bilik darjah 

 kaedah pengajaran digunakan 

 persediaan mengajar 

 strategi yang digunakan untuk menyelesaikan masalah disiplin dalam bilik darjah 

 aktiviti pembelajaran yang dijalankan. 

• Pengajaran bukan sekadar menyampaikan isi kandungan pelajaran. Hasil pengajaran ialah PEMBELAJARAN. Jika pembelajaran tidak berlaku, maka tidak berlaku pengajaran. 

• Hubungan guru dengan pelajar dan perilaku guru turut mempengaruhi pembelajaran di bilik darjah. 

• Pengukuhan aspek negatif yang berlebihan berbanding aspek positif dalam membetulkan kelakuan pelajar boleh memberi kesan yang mendalam terhadap pelajar. 

• 4 faktor utama untuk p&p berkesan: 

 memastikan pelajar jelas tentang apa yang diajar 

 menggunakan pelbagai kaedah/strategi pengajaran 

 sering memberi dan menerima maklum balas yang jelas 

 memantau perkembangan dan pencapaian setiap pelajar 

• Pengurusan bilik darjah yang berkesan merupakan satu usaha yang banyak dijalankan oleh sekolah yang berjaya. 

Prinsip 5: 

• Penyelesaian masalah sekolah harus ditumpukan kepada punca-punca yang menyebabkan timbulnya masalah itu dan bukan kepada gejala-gejalanya 

• Kadang-kala sesuatu program yang dilaksanakan gagal mencapai matlamat yang diharapkan, bahkan menambahkan lagi masalah yang ada. 

• Kelemahan pelajar dalam pelajaran misalnya, bukanlah disebabkan kurangnya program pembelajaran tetapi mungkin disebabkan faktor-faktor lain seperti: 

 kaedah pengajaran guru 

 kurang bimbingan daripada guru

 merasa tawar hati disebabkan guru melabel mereka sebagai kumpulan 

pelajar yang lemah dan bermasalah 

 tekanan psikologi disebabkan fokus pengajaran guru hanya kepada pelajar pintar dan cerdas 

• Tindakan disiplin tidak akan berkesan jika ia dilaksanakan semata-mata untuk menghukum tanpa mengambil kira sebab seseorang pelajar itu melakukannya, malah boleh menimbulkan masalah lain pula seperti ponteng sekolah dan vandalisme. 

• Pelajar inginkan kejayaan untuk perkembangan akademik dan sosial mereka. Jika budaya dan amalan yang terdapat di sekolah tidak memberi peluang kepada mereka untuk menikmati kejayaan dan mengiktiraf harga diri, maka masalah sedemikian akan berterusan. 

• Jika punca wujudnya masalah adalah di sekolah, maka matlamat bagi program kemajuan haruslah tertumpu kepada pembaikan masalah di sekolah. 

• Punca masalah seharusnya dikenalpasti secara objektif, bukan berdasarkan andaian yang difikirkan. 

• Faktor sekolah, yakni budayanya (amalan sekolah yang produktif dan tidak  produktif) ialah punca kegagalan atau kejayaan sesebuah sekolah. 

Prinsip 6: 

• Pembangunan kemajuan sekolah perlu dilakukan atas dasar usaha sama dan 

bukanlah semata-mata usaha pengetua seorang sahaja 

• Matlamat sekolah ialah matlamat bersama setiap ahli organisasi sekolah: barisan kepimpinan, guru, staf dan pelajar. 

• Perancangan dan pelaksanaan pembangunan kemajuan dalam sekolah seharusnya menjadi aktiviti bersama. 

• Perancangan program kemajuan secara tidak terancang serta tidak mengambil kira penglibatan bersama setiap ahli akan menimbulkan kepincangan dalam pelaksanaan program. 

• Semangat bersama, kepunyaan bersama dan idea bersama adalah faktor utama dalam pelaksanaan  pembangunan kemajuan dalam sesebuah sekolah. 

• Berdasarkan kajian, penglibatan bersama para pelajar dalam proses membuat sesuatu keputusan yang berkaitan dengan diri mereka, telah terbukti mempunyai hubungan yang rapat dengan rasa puas hati mereka terhadap pekerjaan yang seterusnya memberikan hasilan output yang memuaskan. 

• Setiap individu yang terlibat dalam membuat sesuatu keputusan mempunyai potensi kemahiran dan pengetahuan yang seandainya digembelengkan akan mewujudkan satu kesatuan yang kukuh. 

• Komunikasi dua hala dan rasa percaya mempercayai adalah juga unsur-unsur penting dalam penglibatan bersama ini. 

Prinsip 7: 

• Maklumbalas yang berterusan merupakan mekanisme penting pelaksanaan 

pembangunan kemajuan dalam sekolah 

• Pelaksanaan pembangunan kemajuan dalam sekolah perlu dinilai secara berterusan dari semasa ke semasa. 

• Maklumat yang diperolehi penting untuk menentukan sama ada usaha yang dijalankan mencapai matlamat atau tidak. 

• Pelbagai kaedah pengukuran boleh digunakan: 

 pemerhatian dan pengawasan 

 pengumpulan data daripada rekod (seperti rekod kedatangan) 

 analisis peperiksaan bulanan, penggal dan tahun 

 kes disiplin 

 surat aduan atau pujian 

 pandangan/pendapat daripada ibu bapa atau masyarakat sekitar , soal selidik dan temu bual dengan pelajar atau guru 

• Organisasi sekolah perlu mengamalkan action research yang merupakan mekanisme yang amat berguna bagi pihak sekolah untuk memajukan sekolah. 

• Maklumat berterusan melalui kajian bagi mendapatkan maklum balas merupakan entropi negatif yang menyebabkan sesebuah organisasi boleh berfungsi dengan lebih berkesan. 

Prinsip 8: 

•Mempercayai dan mengakui bahawa ibu bapa dan masyarakat sekitar mempunyai pelbagai kemahiran dan sumber tenaga yang dapat membantu pihak sekolah 

• Sekolah mengamalkan dasar terbuka - beri peluang kepada ibu bapa dan masyarakat sertai pihak sekolah. 

• Ibu bapa dan masyarakat menjadi sumber tenaga yang diperlukan kepada pihak sekolah. 

• Persefahaman dan kerjasama yang wujud menjadi benteng bagi mengelakkan timbul masalah sekolah berpunca daripada faktor masyarakat. 

• Harus diakui bahawa sekolah tidak akan dapat selesaikan masalah yang timbul daripada faktor luar sekolah secara bersendirian. 

• Konsep sekolah sebagai institusi masyarakat - sekolah adalah sebahagian daripada masyarakat dan harus berfungsi untuk kepentingan masyarakat. 

• Masyarakat tidak boleh lepas tangan dan serahkan bulat-bulat hal-hal berkaitan persekolahan kepada pihak sekolah semata-mata. 

• Sumber tenaga, material dan buah fikiran daripada masyarakat dan alam sekitar perlu digunakan sepenuhnya untuk pembangunan kemajuan sekolah. Prinsip 10: Kemajuan sesebuah sekolah memerlukan Pengetua yang mempunyai kepimpinan yang berkesan 

• Prinsip terpenting--menegaskan bahawa maju atau mundur sesebuah sekolah adalah tanggungjawabPengetua / Guru Besar sendiri. 

• Pengetua / Guru Besar ialah faktor yang menentukan keberkesanan sesebuah sekolah. 

Enam ciri kepimpinan Pengetua / Guru Besar berkesan (Sweeney, 1982): 

1.Memberi penekanan kepada pencapaian akademik (aktiviti-aktiviti, pengajaran dan bahan mengajar) 

2.Menetapkan strategi pengajaran dan mengambil bahagian dalam membuat keputusan tentang hal-hal pengajaran. 

3.Mewujudkan iklim sekolah yang teratur, aman dan menyeronokkan untuk p&p. 

4.Sentiasa menilai kemajuan para pelajar, menetapkan harapan dan jangkaan sekolah serta sentiasa menyemak sama ada jangkaan itu tercapai atau tidak 

5.Mengkoordinasi program pengajaran serta menghubungkan kandungan pelajaran yang hendak diajar dengan objektif yang hendak dicapai dan bahan-bahan pengajaran. 

6.Menunjukkan kelakuan yang positif dengan memberi bantuan dan sokongan kepada guru-guru. 

Menjelaskan matlamat sekolah dan menggalakkan guru-guru menghadiri bengkel (atau mengadakan sendiri perbengkelan dan aktiviti perkembangan staf). 

• Fokus memperbaiki kemajuan sekolah hendaklah berfokuskan p&p di bilik darjah serta perhubungan guru dengan pelajar. Secara umumnya, usaha untuk memajukan sekolah hendaklah berfokuskan: 

• pencapaian matlamat sekolah 

• penyelesaian punca-punca masalah 

• membentuk dan mewujudkan budaya baru yang lebih produktif 

• menggerakkan segala tenaga (dalam dan luar sekolah)

* Di ambil dari blog Sektor Jaminan Kualiti, JPN Kedah